Oblicz kubaturę budynku z normą PN-ISO 9836: Praktyczny przewodnik

Obliczanie kubatury budynku to jeden z tych elementów projektu budowlanego, który na pierwszy rzut oka może wydawać się skomplikowany, ale jest absolutnie kluczowy dla każdej inwestycji. Ten praktyczny przewodnik krok po kroku wyjaśni Ci definicje kubatury brutto i netto, wskaże obowiązujące normy (PN-ISO 9836) oraz pokaże, w jakich sytuacjach ta wiedza jest niezbędna od uzyskania pozwolenia na budowę, przez wycenę nieruchomości, aż po świadectwo energetyczne. Precyzyjne obliczenia to fundament, który pozwala uniknąć błędów i nieporozumień na każdym etapie realizacji projektu.

Precyzyjne obliczenie kubatury budynku jest absolutnie niezbędne na wielu etapach inwestycji budowlanej od samego projektowania, przez proces uzyskiwania niezbędnych pozwoleń, aż po finalną wycenę nieruchomości czy sporządzenie świadectwa energetycznego. To nie tylko suchy parametr, ale fundamentalna miara, która wpływa na koszty budowy, efektywność energetyczną i zgodność z przepisami. Dlatego tak ważne jest, aby zrozumieć, jak prawidłowo ją określić.

Kubatura w pozwoleniu na budowę czego wymaga urząd?

Zgodnie z polskimi przepisami, kubatura brutto jest obowiązkowym parametrem, który musi znaleźć się w projekcie budowlanym. Jest to informacja niezbędna do uzyskania pozwolenia na budowę, ponieważ pozwala urzędnikom ocenić skalę przedsięwzięcia i jego zgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego lub warunkami zabudowy. Bez prawidłowo obliczonej kubatury brutto, Twój projekt nie zostanie zaakceptowany.

Podatek, wycena, świadectwo energetyczne gdzie jeszcze przyda ci się ta wiedza?

Znajomość kubatury budynku, choć często mylona z powierzchnią, jest kluczowa w wielu innych sytuacjach:

• Świadectwo charakterystyki energetycznej: Do sporządzenia tego dokumentu niezbędna jest znajomość kubatury ogrzewanej części budynku (Vc). To na jej podstawie oblicza się zapotrzebowanie na energię, co bezpośrednio przekłada się na koszty eksploatacji.
• Wycena nieruchomości: Rzeczoznawcy majątkowi, dokonując wyceny nieruchomości, często biorą pod uwagę kubaturę. Jest to jeden z czynników wpływających na wartość obiektu, zwłaszcza w przypadku budynków o specyficznej funkcji lub niestandardowej konstrukcji.
• Podatek od nieruchomości: Chociaż kluczowa dla podatku od nieruchomości jest zazwyczaj powierzchnia użytkowa, to kubatura może być parametrem pomocniczym, zwłaszcza w kontekście budynków gospodarczych czy niestandardowych konstrukcji. W niektórych przypadkach może wpływać na klasyfikację obiektu.

Najczęstsze błędy w obliczeniach i jak ich uniknąć już na starcie

W mojej praktyce często spotykam się z błędami, które wynikają z niewłaściwego zrozumienia definicji i zasad obliczania kubatury. Najczęstsze z nich to mylenie kubatury brutto z netto, niewłaściwe uwzględnianie elementów konstrukcyjnych (np. pomijanie grubości ścian zewnętrznych w kubaturze brutto) lub pomijanie części budynku, które zgodnie z normą powinny być wliczone (np. balkony, tarasy, czy poddasza nieużytkowe). Kluczem do uniknięcia tych pomyłek jest ścisłe stosowanie się do wytycznych zawartych w normie PN-ISO 9836. To ona jest Twoim przewodnikiem i jedyną prawidłową podstawą do wykonywania obliczeń.

Kubatura brutto czy netto poznaj fundamentalną różnicę

Rozróżnienie między kubaturą brutto a netto to podstawa prawidłowych obliczeń i zrozumienia, do czego dany wskaźnik służy. Bez tej wiedzy łatwo o błędy, które mogą mieć poważne konsekwencje, zwłaszcza w kontekście formalności budowlanych i finansowych. Przyjrzyjmy się zatem, czym dokładnie różnią się te dwa pojęcia.

Kubatura brutto: Co to jest i dlaczego to ona liczy się w projekcie budowlanym?

Kubatura brutto, zgodnie z normą PN-ISO 9836, to objętość budynku liczona po obrysie zewnętrznym wszystkich kondygnacji zarówno nadziemnych, jak i podziemnych. Oznacza to, że wlicza się do niej nie tylko przestrzeń wewnętrzną, ale również grubość ścian zewnętrznych, a także takie elementy jak balkony, loggie, tarasy, dachy, ściany działowe, szyby windowe czy kanały instalacyjne. Jest to miara całkowitej objętości bryły budynku. To właśnie kubatura brutto jest kluczowym parametrem wymaganym w projekcie budowlanym i niezbędnym do uzyskania pozwolenia na budowę, ponieważ odzwierciedla całą przestrzeń, jaką budynek zajmuje w krajobrazie.

Kubatura netto: Jak zmierzyć realną przestrzeń, którą będziesz użytkować?

Kubatura netto to z kolei suma objętości wszystkich pomieszczeń w budynku, mierzona w świetle przegród, czyli bez uwzględniania grubości ścian, stropów czy tynków. Jest to miara faktycznej, użytkowej przestrzeni, którą możesz zagospodarować. Innymi słowy, kubatura netto pokazuje realną objętość wnętrza budynku, dostępną dla mieszkańców lub użytkowników. Chociaż nie jest wymagana do pozwolenia na budowę, jest niezwykle przydatna przy planowaniu funkcjonalności, wycenie wewnętrznej przestrzeni czy szacowaniu kosztów wykończenia.

Polska Norma PN-ISO 9836: 2022-07 twoja jedyna legalna ściągawka

W Polsce, kluczowym i obowiązującym dokumentem, który precyzyjnie określa zasady obliczania wskaźników powierzchniowych i kubaturowych, jest Polska Norma PN-ISO 9836: 2022-07 "Właściwości użytkowe w budownictwie - Określanie i obliczanie wskaźników powierzchniowych i kubaturowych". Chcę podkreślić, że zastąpiła ona wcześniejszą wersję z 2015 roku i jest jedyną legalną podstawą do wykonywania tych obliczeń. Niezależnie od tego, czy jesteś projektantem, wykonawcą, czy inwestorem, musisz opierać się na tej normie, aby Twoje obliczenia były prawidłowe i zgodne z prawem.

Obliczanie kubatury brutto budynku krok po kroku

Przejdźmy teraz do praktyki. Obliczenie kubatury brutto, choć wymaga precyzji, nie jest tak trudne, jak mogłoby się wydawać, jeśli podejdziemy do tego metodycznie. Poniżej przedstawiam kroki, które pomogą Ci prawidłowo określić ten parametr dla Twojego budynku.

1. Krok 1: Zbierz niezbędne wymiary z projektu lub pomiaru

   Pierwszym i najważniejszym krokiem jest zebranie wszystkich potrzebnych wymiarów. Jeśli masz projekt architektoniczny, znajdziesz je tam. W przeciwnym razie konieczne będą precyzyjne pomiary na miejscu. Potrzebujesz długości, szerokości oraz wysokości każdej kondygnacji (od poziomu gruntu lub podłogi do wierzchu stropu/dachu). Pamiętaj, aby mierzyć po zewnętrznym obrysie ścian, uwzględniając ich grubość.

2. Krok 2: Podziel budynek na proste bryły geometryczne (prostopadłościany, graniastosłupy)

   Większość budynków, zwłaszcza tych o nieregularnych kształtach, z wykuszami, ryzalitami czy skomplikowanymi dachami, nie jest jednym prostym prostopadłościanem. Aby ułatwić obliczenia, podziel bryłę budynku na mniejsze, prostsze figury geometryczne, takie jak prostopadłościany czy graniastosłupy. To pozwoli Ci obliczyć objętość każdej części oddzielnie.

3. Krok 3: Oblicz objętość każdej kondygnacji od piwnicy aż po dach

   Teraz, dla każdej wydzielonej bryły lub kondygnacji, oblicz jej objętość. Najprostszy wzór to oczywiście długość × szerokość × wysokość. Pamiętaj o uwzględnieniu wszystkich części budynku: piwnicy (jeśli występuje), parteru, pięter, a także części dachu, która wlicza się do kubatury brutto (zazwyczaj jest to objętość od wierzchu ostatniego stropu do najwyższego punktu dachu, w obrysie zewnętrznym).

4. Krok 4: Zsumuj wyniki i uzyskaj końcową kubaturę brutto

   Po obliczeniu objętości wszystkich poszczególnych części, wystarczy je zsumować. Otrzymany wynik będzie całkowitą kubaturą brutto Twojego budynku. Upewnij się, że wszystkie jednostki są spójne (np. metry sześcienne).

Co wliczamy do kubatury, a co możemy pominąć?

Jednym z najczęstszych źródeł wątpliwości przy obliczaniu kubatury jest kwestia, które elementy budynku należy uwzględnić, a które pominąć. Norma PN-ISO 9836 jasno to precyzuje, a ja postaram się to wytłumaczyć w przystępny sposób.

Elementy zawsze wliczane: Piwnica, garaż, poddasze użytkowe

Zgodnie z normą PN-ISO 9836, do kubatury brutto zawsze wlicza się następujące elementy:

• Wszystkie kondygnacje nadziemne i podziemne: Niezależnie od ich funkcji, każda kondygnacja w pełnej wysokości jest częścią kubatury brutto. Obejmuje to piwnice, sutereny, parter i piętra.
• Poddasza użytkowe i nieużytkowe: Zarówno poddasza mieszkalne, jak i nieużytkowe (np. strychy) są wliczane do kubatury brutto.
• Przejazdy, balkony, loggie, werandy, tarasy: Te elementy, choć często otwarte, stanowią integralną część bryły budynku i muszą być uwzględnione.
• Zewnętrzne schody, rampy i pochylnie: Jeśli są one częścią konstrukcji budynku, również wchodzą w skład kubatury brutto.
• Elementy drugorzędne: Takie jak listwy, cokoły, gzymsy, attyki jeśli są integralną częścią obrysu zewnętrznego, również je wliczamy.

Poddasze nieużytkowe i strych czy i kiedy należy je uwzględnić?

Tak, poddasza, zarówno użytkowe (mieszkalne), jak i nieużytkowe (strychy), są wliczane do kubatury brutto budynku. Kluczowe jest, aby objętość tych przestrzeni była mierzona w obrysie zewnętrznym, aż do najwyższego punktu dachu, zgodnie z zasadami obliczania kubatury brutto.

Czego norma nie każe wliczać? Fundamenty, gzymsy i zewnętrzne schody

Istnieją również elementy, których zgodnie z normą PN-ISO 9836 nie wlicza się do kubatury brutto. Są to:

• Ławy i stopy fundamentowe: Elementy znajdujące się poniżej poziomu terenu, które nie tworzą zamkniętej przestrzeni użytkowej.
• Wnęki i pilastry o powierzchni do 1 m²: Małe elementy, które nie wpływają znacząco na ogólną objętość bryły.
• Daszki ochronne i elementy dekoracyjne na elewacji: Jeśli są to jedynie niewielkie, wystające elementy, nie wlicza się ich do kubatury.
• Schody zewnętrzne bez zadaszenia: Otwarte schody, które nie są integralnie połączone z zadaszoną częścią budynku.

Praktyczne przykłady obliczeń dla różnych typów budynków

Teoria to jedno, ale praktyka to drugie. Aby utrwalić wiedzę i pokazać, jak zastosować przedstawione zasady, przygotowałem kilka uproszczonych przykładów obliczeń kubatury brutto dla różnych typów budynków. Pamiętaj, że w rzeczywistym projekcie obliczenia mogą być bardziej złożone i wymagać większej precyzji.

Przykład 1: Prosty dom parterowy z dachem dwuspadowym

Wyobraźmy sobie prosty, prostopadłościenny dom parterowy o wymiarach zewnętrznych 10 m x 8 m. Wysokość ścian parteru wynosi 3 m, a wysokość dachu dwuspadowego (od wierzchu stropu nad parterem do kalenicy) to 2 m.

Obliczenia:

1. Kubatura części parterowej: 10 m (długość) × 8 m (szerokość) × 3 m (wysokość) = 240 m³.
2. Kubatura części dachu: W uproszczeniu, dla kubatury brutto, dach dwuspadowy możemy potraktować jako graniastosłup o podstawie prostokąta (10 m x 8 m) i wysokości równej średniej wysokości dachu (lub wysokości do kalenicy, jeśli chcemy objąć całą bryłę). Dla tego przykładu przyjmijmy, że objętość dachu to 10 m × 8 m × 2 m (wysokość do kalenicy) / 2 (dla uproszczenia bryły trójkątnej w przekroju) = 80 m³.
3. Całkowita kubatura brutto: 240 m³ + 80 m³ = 320 m³.

Przykład 2: Dom z poddaszem użytkowym i garażem w bryle budynku

Załóżmy, że mamy dom o wymiarach zewnętrznych 12 m x 10 m. Parter (wraz z garażem) ma wysokość 3 m. Poddasze użytkowe ma część o pełnej wysokości (12 m x 6 m, wysokość 2.5 m) oraz część ze skosami, którą dla uproszczenia potraktujemy jako graniastosłup trójkątny (12 m x 4 m, maksymalna wysokość 2.5 m).

Obliczenia:

1. Kubatura parteru (w tym garażu): 12 m × 10 m × 3 m = 360 m³.
2. Kubatura poddasza (część o pełnej wysokości): 12 m × 6 m × 2.5 m = 180 m³.
3. Kubatura poddasza (część ze skosami, uproszczona): 12 m × 4 m × 2.5 m / 2 = 60 m³.
4. Całkowita kubatura brutto: 360 m³ + 180 m³ + 60 m³ = 600 m³.

Przykład 3: Obliczanie kubatury dla budynku o nieregularnym kształcie (kształt litery L)

Dla budynku w kształcie litery L najłatwiej jest podzielić go na dwa proste prostopadłościany. Załóżmy, że pierwszy prostopadłościan ma wymiary 10 m x 5 m, a drugi (łączący się z pierwszym) 6 m x 4 m. Wysokość obu części wynosi 3 m.

Obliczenia:

1. Kubatura części A: 10 m × 5 m × 3 m = 150 m³.
2. Kubatura części B: 6 m × 4 m × 3 m = 72 m³.
3. Całkowita kubatura brutto: 150 m³ + 72 m³ = 222 m³.

Kubatura a inne wskaźniki jak ich nie pomylić?

W świecie budownictwa operujemy wieloma wskaźnikami, które często są ze sobą mylone. Kubatura, powierzchnia zabudowy czy powierzchnia użytkowa to pojęcia, które, choć powiązane, mają zupełnie inne definicje i zastosowania. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe, aby uniknąć błędów w dokumentacji i planowaniu.

Powierzchnia zabudowy fundament twoich obliczeń

Powierzchnia zabudowy to rzut poziomy budynku na powierzchnię terenu, mierzony po zewnętrznym obrysie ścian. Jest to wskaźnik dwuwymiarowy (m²), który określa, ile miejsca na działce zajmuje budynek. Powierzchnia zabudowy stanowi często podstawę do obliczeń kubatury brutto dla prostych brył, ponieważ mnożąc ją przez odpowiednią wysokość, uzyskujemy objętość. Jest to również kluczowy parametr w kontekście przepisów planistycznych, określających maksymalny dopuszczalny procent zabudowy działki.

Powierzchnia użytkowa klucz do obliczenia podatku od nieruchomości

Powierzchnia użytkowa to suma powierzchni wszystkich pomieszczeń służących do zaspokajania potrzeb mieszkalnych lub użytkowych, mierzona w świetle ścian. W przeciwieństwie do kubatury netto, która jest objętością, powierzchnia użytkowa jest płaszczyzną (m²). Jest to wskaźnik o ogromnym znaczeniu, ponieważ to on jest kluczowy dla obliczenia podatku od nieruchomości, a także dla świadectw energetycznych (obok kubatury ogrzewanej części budynku) oraz przy określaniu czynszu czy wartości rynkowej mieszkania.

Przeczytaj również: Modernizacja EGiB: Jak zadbać o swoją nieruchomość i uniknąć błędów?

Zależności i różnice kiedy potrzebujesz objętości, a kiedy płaszczyzny?

Aby ułatwić zrozumienie różnic i zależności między tymi wskaźnikami, przygotowałem tabelę porównawczą: